تثبیت کننده های عطر (فیکساتور):

انواع، ویژگی ها و کاربردهای آن در عطرسازی.

تثبیت کننده‌ها یا همان فیکساتورها موادی هستند که در صنایع گوناگون برای حفظ حالت اولیه مواد مختلف و جلوگیری از تجزیه، فاسد شدن و تبخیر آنها به کار می‌روند. این مواد هم در هنر (برای جلوگیری از تخریب آثار هنری) و هم در علم (برای انجام تحلیل ها) بسیار ارزشمند هستند.

در صنعت عطرسازی، تثبیت کننده‌ها برای افزایش ماندگاری عطر استفاده می شوند. سرعت تبخیر مواد فرار در ترکیب عطر را کاهش می دهد. تثبیت کننده مانند یک پایه در عطر عمل می کند که رایحه اسانس‌ها را تثبیت کرده و باعث آزادسازی عمیق و ماندگاری بیشتر در طول روز می شود.

نوع تثبیت کننده بر پروفایل نهایی عطر تاثیر دارد؛ به همین دلیل عطرسازان باید با دقت تثبیت کننده مناسب را انتخاب کنند تا به رایحه مطلوب خود برسند.

انواع مختلفی از فیکساتورهای طبیعی از جمله مشک‌ها و تثبیت کننده های با منشأ حیوانی وجود دارد. اما بسیاری از آنها با نمونه های سنتزی پایدارتر (از نظر اقتصادی و زیست محیطی) و اخلاقی جایگزین شده اند. مانند دی پروپیلن گلیکول، سیکلوپنتادکانولید و بنزیل سالیسیلات.

هدف این مقاله توصیف رفتار و کاربرد چهار دسته اصلی فیکساتورها می‌باشد.

انواع فیکساتورها و کاربردهای آن:

آنچه گفته شد، عطرساز باید با دقت بسیار تثبیت کننده مناسب را برای عطر خود انتخاب کند تا رایحه و ماندگاری آن را کنترل کند. در بحث انواع تثبیت کننده ها، نمی توان کتاب «مواد اولیه عطر و طعم دهنده با منشأ طبیعی» (۱۹۶۰) اثر استفن آرکَندر را نادیده گرفت. در آرکَندر تقسیم بندی اولیه از تثبیت کننده ها در چهار دسته ارائه می شود و ویژگی های خاص و رفتار بویایی هرکدام را شرح می دهد.

دسته اول شامل موادی است که معمولاً غیرفرارند و به دلیل بوی ملایم خود، به راحتی با سایر رایحه‌ها سازگار می‌شوند. این نوع تثبیت کننده‌ها، معمولاً به فرمولاسیون عطر اضافه می شوند تا به تثبیت و ماندگاری رایحه ترکیبات فرار موجود در عطر کمک کند. این تثبیت‌کننده‌ها با کاهش سرعت تبخیر ترکیبات فرار ، باعث چسبیدن رایحه به پوست می‌شوند. این دسته از تثبیت کننده‌ها را می‌توان با ساختار مولکولی‌شان شناسایی کرد. چند نمونه از این دسته اول عبارتند از: بنزوئین، مشک، سیوت، لابدانوم و امبر.

دسته دوم تثبیت‌کننده‌های به‌اصطلاح «دلخواه» (یا اربیترری) هستند که از آن‌ها بخاطر سرعت تبخیرشان استفاده نمی‌شوند، بلکه به خاطر نقشی که از نظر حسی در رایحه، رنگ و بافت ایجاد می‌کنند، استفاده می‌گردند. چند نمونه از این تثبیت کننده‌های دلخواه عبارتند از: پچولی، موم زنبورعسل، بلوط جمعی (اورنیل) و صندل.

تثبیت‌کننده‌های دسته سوم (که با نام تثبیت‌کننده‌های تقویت‌کننده یا آگزالتینگ نیز یاد می‌شوند) درجات متفاوتی از ویژگی‌های تثبیت‌کنندگی دارند، اما مهم‌تر، از آن‌ها برای تركیب با عطر به كار می‌روند. موادی مانند بالسان تولو، بالزام پرو و... که خاصیت تثبیت کنندگی فوق العاده‌ای دارند بیشتر به خاطر پروفایل بویایی‌شان در فرمولاسیون عطر استفاده می‌شوند و پیچیدگی، گرمی و عمقی به عطر می‌بخشند که نتیجه آن خوشایندی عطر در هنگام استفاده است. به دلیل غالب بودن بوی این مواد، معمولاً کمتر استفاده میشوند تا از تغییر شدید پروفایل بویایی عطر جلوگیری شود.

آخرین دسته که «تثبیت‌کننده‌های ظاهری» نامیده می‌شوند، لزوماً ویژگی‌های تثبیت‌کنندگی واقعی ندارند. در عوض، از آنجایی که موادی با نقطه جوش بالا هستند، باعث افزایش نقطه جوش عطر می‌شوند و هچنین باعث می‌شوند بوی مواد با نقطه جوش پایین را فلج می‌کنند. به همین دلیل، این موادی که از مایعات بلورین یا چسبناک با بوی بسیار کم یا تقریباً بی‌بو تشکیل شده‌اند، در صورت وجود بر بوی واقعی عطر تاثیر نمی‌گذارند‌.