اگر رنگ سبز رایحه داشت، چه بویی میداد؟
این یک سؤال استعاری نیست؛ مستقیمترین راه برای توضیح رایحهی گالبانوم به کسی است که تا به حال آن را تجربه نکرده. بیشتر نتهای «سبز» در عطرسازی ملایم و خوشایند هستند. برگ بنفشه خنک و نقرهای است. بوی چمن تازه حس شاد و زودگذری دارد. اما گالبانوم هیچکدام از اینها نیست. بوی ساقهای را میدهد که از وسط شکسته شده و شیرهی سفید آن روی محل شکستگی جمع شده است؛ بویی تلخ، رزینی و کاملاً بیپروا.
در زیر این حس سبز، نوعی تیرگی وجود دارد؛ چیزی شبیه بوی رنگ، نزدیک به تربانتین و در عین حال یادآور گیاهان وحشی و علفهای خودرو. همین ویژگی باعث میشود گالبانوم بیشتر حالوهوایی دراماتیک داشته باشد تا صرفاً حس تازگی.

تصویر حسی
اولین چیزی که احساس میکنید، سرمای آن است. نه سرمای خیار یا یک رایحهی دریایی؛ بلکه سرمای وزش بادی است که در میان شاخوبرگهای انبوه، در یک صبح خاکستری، عبور میکند. بعد نوبت رایحهی رزینی آن میرسد. سپس یک حس فلزی ظریف ظاهر میشود که در بعضی ترکیبات میتواند چیزی شبیه آناناس را تداعی کند. کافی است آن را روی مچ دستتان امتحان کنید؛ ظرف چند ثانیه دقیقاً به شما نشان میدهد که چیست. در عطرسازی تقریباً هیچ نت دیگری کاملاً شبیه آن نیست.
بهاندازهی یک پیراهن آهارخورده جدی، بهاندازهی یک دستکش چرمی سبز جذاب
بافت و ترکیبات اطراف، گالبانوم را کاملاً تغییر میدهند. اگر آن را با زنبق یا نرگس ترکیب کنید، این گلها ناگهان تیزتر، ساختارمندتر و زندهتر میشوند؛ انگار همان صبح چیده شدهاند، نه اینکه در یک مخزن بزرگ تقطیر شده باشند.
اگر آن را با خزهی بلوط و یک ساختار شیپغ ترکیب کنید، به همان ظرافت سبز و قدیمی میرسید که بخش مهمی از تاریخ عطرسازی فرانسه را شکل داد: جدی، اشرافی و کمی مرموز و دستنیافتنی.
اگر آن را با وانیل ترکیب کنید ــ کاری که تعداد کمی از عطرسازان جسارت انجام دادنش را داشتهاند ــ نتیجه واقعاً عجیب و در عین حال جذاب میشود؛ تلخی گالبانوم باعث میشود شیرینی وانیل در تضاد با آن جالبتر به نظر برسد. یکی از منتقدان در دادههای ما این ترکیب را بهخوبی توصیف کرده است: «ترکیب بسیار جالب گالبانوم و وانیل. هیچوقت فکر نمیکردم ترکیب خوبی باشند. راستی، واقعاً ترکیب خیلی خاصی است!»
گالبانوم برای همه مناسب نیست. ۱.۶ درصد از افرادی که در دادههای نظرسنجی ما از عطرهای حاوی گالبانوم متنفر بودند، واقعاً با شدت از آن متنفر بودند. یکی از آنها مستقیماً گفته است: «این بدترین عطری است که تا به حال بو کردهام.» اما ۴۱.۸ درصد آنها را دوست دارند و ۳۷.۱ درصد نیز نظر مثبتی نسبت به آن دارند. یعنی تقریباً ۷۹ درصد واکنش مثبت نشان دادهاند. گالبانوم دو قطبی ایجاد میکند، اما بیشتر از اینکه شکست بخورد، برنده میشود.
گالبانوم در برابر برگ بنفشه
اگر میخواهید ویژگی خاص گالبانوم را بهتر درک کنید، این تمرین میتواند مفید باشد. عطری با حضور پررنگ برگ بنفشه پیدا کنید؛ مثلاً Bal d'Afrique از بایردو یا تقریباً هر عطر گلدار سبز مدرن. سپس آن را در کنار عطری که واقعاً گالبانوم دارد بو کنید؛ مانند Chanel No. 19 اصلی، Jacomo Silences یا MDCI Parfums Chypre Palatin .
برگ بنفشه نرم و تقریباً آبی و آبدار است و حالتی شبیه تراشههای مداد تراشیدهشده دارد. اما گالبانوم خشنتر، رزینیتر و تلختر است و در زیر آن یک تیرگی شبیه بوی رنگ وجود دارد.
هر دو «سبز» هستند، اما در واقع دو دنیای کاملاً متفاوتاند. برگ بنفشه مثل یک نقاشی آبرنگ است؛ گالبانوم مثل یک نقاشی رنگروغن که با کاردک روی بوم کشیده شده باشد.
تاریخچه در عطرسازی
داستان گالبانوم در عطرسازی از هر نت دیگری در این راهنما قدیمیتر است؛ حتی میتوان گفت قدمت آن از خود عطرسازی هم بیشتر است.
در کتاب خروج، گالبانوم یکی از مواد تشکیلدهندهی کتورت، بخور مقدس مورد استفاده در آیینهای مذهبی اسرائیل باستان، معرفی شده است. مصریان باستان نیز از آن در مراسم مذهبی استفاده میکردند. بقراط و پلینی نیز به کاربردهای دارویی آن اشاره کردهاند.
هزاران سال پیش از آنکه کسی به فکر ریختن گالبانوم در یک شیشه و فروش آن بیفتد، این ماده از اهمیت خاصی برخوردار بود؛ برای دور کردن ارواح شیطانی، درمان بیماریها و ایجاد مرزی میان دنیای انسانها و امور مقدس استفاده میشد.
ورود آن به عطرسازی مدرن غربی را نمیتوان با دقت کامل به یک تاریخ مشخص نسبت داد، اما نقاط عطف اصلی آن بهخوبی ثبت شدهاند:
۱۹۳۳: عطر Vol de Nuit از گرلن، گالبانوم را در ساختار پیچیده و کمی جدی خود به کار میبرد؛ یکی از نخستین استفادههای مهم از این ماده در عطرهای فاخر.
۱۹۴۴: عطر Bandit از رابرت پیگه، گالبانوم را به یک عنصر شاخص تبدیل میکند. ترکیب گالبانوم و آرتمیزیا ــ که آن را «مثل یک بالن سبز که بر فراز یک باغ پرواز میکند و از روی نتهای گل عبور میکند» توصیف کردهاند ــ الگویی برای شیپغهای سبز ایجاد میکند.
۱۹۴۷: عطر Vent Vert از بالمن، ارتباط میان گالبانوم و مفهوم خاص فرانسویِ ظرافت سبز را تثبیت میکند.
۱۹۷۰: عطر Chamadeاز گرلن گالبانوم را بهعنوان عنصری ساختاری در ترکیبات گلی خود به کار میبرند.
اواخر دهه ۱۹۷۰: عطرهای Chanel No. 19، Balmain Ivoire و Dior Miss Dior نشاندهندهی اوج نفوذ گالبانوم هستند؛ عطرهای سبز، جدی و اشرافی که بر پایهی مرغوبترین رزین گالبانوم ایرانی ساخته شده بودند.
۱۹۷۸: عطر Silences از ژاکومو عرضه میشود؛ با گالبانوم و نتهای سبز در ابتدا، سنبل و زنبق در قلب و خزهی بلوط و وتیور در پایه. این عطر تقریباً یک نمونهی کامل از این سبک است.
۱۹۷۹: انقلاب ایران همهچیز را تغییر میدهد. دسترسی به گالبانوم باکیفیت ایرانی بهشدت محدود میشود. عطرساز شانل مجبور میشود فرمول No. 19 را بازنگری کند. این اختلال در تأمین مواد اولیه سالها بر صنعت عطرسازی تأثیر میگذارد و مستقیماً در کاهش محبوبیت شیپغهای سبز بهعنوان یک سبک رایج در دهه ۱۹۸۰ نقش دارد.
۱۹۸۱: عطر Armani از جورجیو آرمانی برای زنان، گالبانوم را وارد دهه جدید میکند و با امتیاز ۴.۳۲ از ۷۸۶ رأی نشان میدهد که این ماده، حتی در زمان کاهش محبوبیت رایحههای سبز، همچنان طرفداران خود را داشته است.
دهه ۲۰۱۰: گالبانوم دوباره مورد توجه قرار میگیرد. تنها روجا داو در دادههای ما ۱۶ عطر حاوی گالبانوم دارد؛ بیشتر از هر عطرساز دیگری. Synthetic Jungle از فردریک مال و Infusion d'Iris از پرادا نیز گالبانوم را به نسل جدیدی از علاقهمندان عطر معرفی میکنند.
۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰: عطرهایی مانند Creed Royal Oud در سال ۲۰۱۱، MDCI Parfums Chypre Palatin در سال ۲۰۱۲ و Roja Dove Elysium Pour Homme Parfum در سال ۲۰۱۷ نشان میدهند که گالبانوم همچنان یکی از ابزارهای مورد علاقهی عطرسازانی است که در بخش لوکس و نیش فعالیت میکنند.
اختلال در تأمین گالبانوم پس از سال ۱۹۷۹ یکی از چشمگیرترین نمونههای تأثیر سیاست و تحولات ژئوپلیتیکی بر تاریخ عطرسازی است. انقلاب در تهران فقط یک کشور را تغییر نداد؛ بلکه باعث شد بوی عطر شما هم تغییر کند.

چه چیزی باعث میشود گالبانوم این بوی خاص را داشته باشد؟
دو ترکیب شیمیایی، نقش اصلی را در ایجاد رایحهی خاص و متمایز گالبانوم ایفا میکنند.
۱. 1,3,5-Undecatriene
این ترکیب مسئول مهمترین ویژگی رایحهی گالبانوم است: بویی بسیار قوی، پخششونده و بهشدت سبز که کاملاً یادآور گالبانوم است.
این ماده بهطور طبیعی در سیب، هلو، گلابی بارتلت، آناناس، کرفس و جعفری نیز وجود دارد. به همین دلیل، گالبانوم در بعضی ترکیبات عطری میتواند حسی خنک و شبیه آناناس ایجاد کند. از این ترکیب در طعمدهندههای میوهای سبز و گیاهی و همچنین در عطرسازی استفاده میشود.
۲. 2-Methoxy-3-isobutylpyrazine
این ماده مایعی بیرنگ با جرم مولکولی ۱۶۶.۲ و نقطهی جوش ۲۱۴ تا ۲۱۵ درجهی سانتیگراد است.
این ترکیب مسئول ایجاد حس فلفل دلمهای سبز و نخودفرنگی سبز در گالبانوم است؛ ویژگیای که به رایحهی آن حالتی تیز و تقریباً سبزیمانند میدهد.
همین ترکیب بهطور طبیعی در فلفل دلمهای سبز و روغن پتیگرین نیز وجود دارد و در کاربردهای طعمدهی قهوه و سبزیجات استفاده میشود.
علاوه بر این دو ترکیب اصلی، اسانس گالبانوم حاصل از گونهی Ferula gummosa شامل مجموعهای از مونوترپنها مانند α-Pinene، β-Pinene و Myrcene سزکوئیترپنها مانند β-Bisabolene، δ-Cadinene و Germacrene D و بهویژه ترکیبات گوگرددار، از جمله سولکاتون و پرنیل سولفید، است.
این ترکیبات گوگرددار در مواد معطر نسبتاً غیرمعمول هستند و مستقیماً در ایجاد جنبهی تند، نافذ و کمی خام رایحهی گالبانوم نقش دارند.
اسانس گالبانوم در برابر رزینوئید
تقطیر با بخار آبِ اولئوگامرزین گالبانوم، اسانس آن را تولید میکند؛ رایحهای سبز، رزینی و بالزامیک با جنبههایی از کاج و تربانتین.
این اسانس، حس سبز اولیه و ویژگی گیاهی مشخص را در شروع رایحهی عطر ایجاد میکند.
در مقابل، استخراج با حلال، رزینوئید گالبانوم (Galbanum Resinoid) را به دست میدهد؛ مادهای با سبزی تلخ و تازه در نتهای ابتدایی، جنبههای خاکی و چوبی در بخش زیرین و تهرنگهای شیرین بالزامیک.
رزینوئید ماندگاری و عمق بیشتری دارد و بیشتر بهعنوان یک عنصر ساختاری در فرمول عمل میکند تا صرفاً یک نت ابتدایی.
ترکیب شیمیایی اسانس گالبانوم حتی در یک گونهی گیاهی یکسان نیز میتواند تفاوت قابلتوجهی داشته باشد. شرایط محیطی، ژنتیک گیاه و روش استخراج، همگی بر این ترکیب تأثیر میگذارند.
برگها، ساقهها و ریشهها نیز نسبتهای متفاوتی از ترکیبات اصلی را در مقایسه با خود اولئوگامرزین دارند.
جایگزینهای سنتزی
مواد سنتزی گالبانوم که بر پایهی 1,3,5-Undecatriene و متوکسیپیرازینها ساخته شدهاند، به عطرسازان اجازه میدهند ویژگی سبز گالبانوم را بدون وابستگی به رزین طبیعی ایرانی بازسازی کنند.
این موضوع اهمیت دارد؛ زیرا تأمین گالبانوم طبیعی همچنان محدود است و هزینه و کیفیت مادهی طبیعی، تحت تأثیر شرایط ژئوپلیتیکی ایران، دچار نوسان میشود.
ترکیبات سنتزی گالبانوم، ثبات کیفیت و قیمت مناسبتری را برای عطرسازان فراهم میکنند و در برخی موارد، امکان جداسازی و برجستهکردن جنبههای خاصی از رایحهی مادهی طبیعی را نیز به وجود میآورند.

گالبانوم؛ از عطرهای کلاسیک تا احیای عطرسازی نیش
باور رایج این است که گالبانوم یکی از ترکیبات اصلی عطرهای سبز بزرگ دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بود؛ پس از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ و اختلال در تأمین آن، محبوبیتش کاهش یافت و از آن زمان بهتدریج کمرنگتر شده است.
این روایت تا حدی درست است، اما دادهها داستان جالبتری را نشان میدهند. اوج حضور گالبانوم در پایگاه دادهی ما مربوط به دههی ۲۰۱۰ است، با ۷۱ عطر؛ بیش از چهار برابر ۱۷ عطری که در دههی ۲۰۰۰ ثبت شدهاند و تقریباً شش برابر ۱۲ عطر ثبتشده در دههی ۱۹۸۰.
در دههی ۲۰۱۰ چه اتفاقی افتاد؟
دو عامل اصلی وجود داشتند:
اول: رشد عطرسازی نیش
رشد عطرسازی نیش، بازاری برای موادی ایجاد کرد که صنعت عطرسازی جریان اصلی کنار گذاشته بود. گالبانوم با ویژگی کلاسیک، جدی و قدیمی خود، به نشانهای برای عطرسازانی تبدیل شد که میخواستند جدیت و آگاهی تاریخی خود را نشان دهند.
روجا داو بهتنهایی در پایگاه دادهی ما ۱۶ عطر حاوی گالبانوم دارد و به این ترتیب، پرکاربردترین عطرساز این ماده در این دادههاست. هویت برند او نیز بر نوعی نئوکلاسیسیسم پرجزئیات و غنی بنا شده است که گالبانوم کاملاً با آن هماهنگ است.
دوم: بازگشت توجه به نتهای سبز و ساختارهای شیپغ
دههی ۲۰۱۰ شاهد احیای گستردهتر علاقهی صنعت عطرسازی به نتهای سبز و ساختارهای شیپغ بود.
همزمان با اینکه مشکهای سنتزی و عطرهای شیرین گورماند بر بازار اصلی مسلط شدند، عطرسازان نیش عمداً به سراغ موادی رفتند که برندهای جریان اصلی کنار گذاشته بودند.
گالبانوم سبزترین، متمایزترین و از نظر تاریخی پرمعناترینِ این مواد بود. استفاده از آن، نوعی پیام و اظهار نظر محسوب میشد.
کاهش استفاده از گالبانوم در دههی ۲۰۲۰
کاهش تعداد عطرهای ثبتشده از ۷۱ عطر در دههی ۲۰۱۰ به ۱۴ عطر در دههی ۲۰۲۰، یعنی ۸۰.۳ درصد کاهش، چشمگیرترین تغییر ثبتشده از یک دهه به دههی بعد در تاریخ مستند گالبانوم است.
اما این موضوع باید با دقت تفسیر شود. دادههای دههی ۲۰۲۰ تقریباً بهطور قطعی ناقص هستند؛ زیرا هنوز بخشی از این دهه باقی مانده است.
با در نظر گرفتن این موضوع، کاهش همچنان قابلتوجه به نظر میرسد. به نظر میرسد احیای عطرهای سبز نیش در دههی ۲۰۱۰ به اوج خود رسیده باشد.
اینکه گالبانوم بتواند چهارمین فصل مهم خود را تجربه کند ــ پس از بخور آیینی باستانی، شیپغهای کلاسیک و احیای عطرسازی نیش ــ هنوز مشخص نیست.
این ماده از سنت بخورهای کتاب مقدس، یک بحران ژئوپلیتیکی در تأمین مواد اولیه و دههها کمتوجهی صنعت جریان اصلی عبور کرده است. احتمالاً قرار نیست به این زودیها از صحنه خارج شود.
یک نکته دربارهی آمار دههی ۱۹۷۰
عدد ۸ عطر ثبتشده برای دههی ۱۹۷۰ نیاز به توضیح دارد.
این عدد تقریباً بهطور قطعی استفادهی واقعی از گالبانوم در آن دهه را کمتر از مقدار واقعی نشان میدهد. بسیاری از عطرهای قدیمی بهطور کامل در پایگاههای دادهی دیجیتال ثبت نشدهاند و گالبانوم نیز اغلب در هرم رایحهی مشهورترین شیپغهای سبز آن دوران ذکر نمیشد.
بنابراین، تعداد واقعی عطرهای حاوی گالبانوم در دههی ۱۹۷۰ احتمالاً بسیار بیشتر بوده است.
آنچه دادهها با دقت بیشتری نشان میدهند، رشد چشمگیر استفاده از گالبانوم در دههی ۲۰۱۰ و کاهش پس از آن است؛ و این روند، واقعاً قابل مشاهده است.
روند جنسیتی گالبانوم در عطرسازی
روند استفاده از گالبانوم در عطرهای زنانه و مردانه، یکی از تغییرات چشمگیر در تاریخ عطرسازی است.
در دههی ۱۹۶۰، ۷۱.۱ درصد از عطرهای حاوی گالبانوم زنانه بودند؛ اما این رقم در دههی ۲۰۱۰ به ۱۸.۴ درصد رسید. یعنی طی پنج دهه، سهم عطرهای زنانه ۵۲.۷ واحد درصد کاهش پیدا کرد.
مادهای که زمانی نقش مهمی در شیپغهای سبز زنانهی بزرگ اواسط قرن بیستم داشت، در دههی ۲۰۱۰ بیشتر بهعنوان یک نت مردانه استفاده میشد.
دلیل این تغییر چه بود؟
بخشی از توضیح، به احیای عطرسازی نیش که در بخش قبل به آن اشاره شد، برمیگردد.
عطرسازانی که در دههی ۲۰۱۰ دوباره گالبانوم را کشف کردند ــ بهویژه روجا داو ــ عمدتاً در حال ساخت عطرهای مردانه یا یونیسکس بودند.
ارتباط تاریخی شیپغ سبز با عطرهای زنانه، با گذشت زمان و کمرنگشدن عطرهای کلاسیک در حافظهی فرهنگی، کاهش یافت. در نتیجه، گالبانوم بیشتر بهعنوان مادهای جدی، تلخ و رزینی شناخته شد که با عطرهای مردانهی چوبی و آروماتیک، سبک غالب در عطرسازی نیش آن دهه، هماهنگی داشت.
وضعیت دههی ۲۰۲۰
دادههای دههی ۲۰۲۰ نشاندهندهی گرایش به عطرهای یونیسکس (۴۰ درصد) هستند.
این تغییر ممکن است هم بازتاب حرکت گستردهتر صنعت عطرسازی به سمت جایگاهیابی بدون جنسیت باشد و هم نشاندهندهی توجه بیشتر به زمینهی تاریخی و نقش اولیهی گالبانوم در عطرهای زنانه باشد.
عطرهای شاخص گالبانوم
Guerlain Vol de Nuit (1933)
ژاک گرلن، گالبانوم را در نت ابتدایی ترکیبی قرار داد که بر پایهی نرگس، برگاموت، شکوفهی پرتقال و پایهی عمیق و خاص گرلن، شامل خزهی بلوط، ریشهی زنبق، چوب صندل و مشک ساخته شده بود.
گالبانوم در این عطر فقط وظیفهی ایجاد یک شروع سبز را ندارد؛ بلکه نتهای زنبق و نرگس در قلب عطر را تیزتر میکند و باعث میشود حالتی تازه و برشخورده داشته باشند، نه پودری.
این عطر یکی از نخستین استفادههای مهم گالبانوم در عطرسازی فاخر است و همچنان یکی از کاملترین نمونهها به شمار میرود.
Roja Dove Elysium Pour Homme Parfum (2017)
روجا داو، که با ۱۶ عطر در پایگاه دادهی ما پرکاربردترین استفادهکننده از گالبانوم است، آن را در ابتدای ساختاری مرکباتی قرار داده که بر پایهی گریپفروت، لیمو و لایم شکل گرفته است.
در این عطر، گالبانوم بیشتر نقش تقویتکنندهی سبز و برگمانند را دارد تا یک نمایش کلاسیک از رایحهی سبز قدیمی. این ماده شروع مرکباتی را تقویت میکند و به قلب عطر، شامل گل برف و رز، حالتی گیاهی، شفاف و ترد میدهد.
MDCI Parfums Chypre Palatin (2012)
برتراند دوشافور، گالبانوم را در نت ابتدایی یک شیپغ پرقدرت در کنار آلدهیدها، کلمنتین، لبدانوم، سنبل، اسطوخودوس و مریمگلی به کار برده است.
قلب عطر شامل آلو، رز، زنبق، یاس و گاردنیا است و روی پایهای از خزهی بلوط، کاستورئوم، چرم و ایمورتل قرار دارد.
شروع گالبانوم در این عطر دقیقاً همان حالت تلخ و رزینی را دارد که شیپغهای سبز اواسط قرن بیستم به آن نیاز داشتند. آکوردهای شیرین و چرمی که پس از آن ظاهر میشوند، این تضاد را به بخشی از ساختار اصلی رایحه تبدیل میکنند.
Loewe Esencia Pour Homme 40 Aniversario (2014)
یک عطر فوژهی چوبی و آروماتیک که گالبانوم را در نت ابتدایی، در کنار برگاموت، سرو کوهی، پتیگرین، اسطوخودوس، ترخون و آرتمیزیا قرار میدهد.
ویژگی سبز و تلخ گالبانوم در قلب عطر، در میان رایحههای کاج، شمعدانی و مریمگلی کلاری جریان دارد و سپس به پایهای از چرم، وتیور، خزهی بلوط و دانهی تونکا میرسد.
عطری خوشساخت با رایحهای واقعاً سبز.
Roja Dove Semi-Bespoke No. 24 (2019)
در این ترکیب شرقی یونیسکس، گالبانوم بهجای نت ابتدایی در پایهی عطر قرار گرفته است و بهعنوان یک تکیهگاه سبز و تلخ در زیر رایحههای تمشک، ویستریا، بادام، رز دو مه و گل برف عمل میکند.
آکوردهای غالب شامل میوهای، شیرین، بادامی و پودری هستند. همین موضوع باعث میشود حضور گالبانوم غیرمنتظره به نظر برسد؛ زیرا اجازه نمیدهد شیرینی عطر به یک رایحهی کاملاً شیرینیمانند و یکبعدی تبدیل شود.
این عطر در پایگاه دادهی ما بالاترین امتیاز را در میان عطرهای حاوی گالبانوم دارد.
Creed Royal Oud (2011)
الیویه کرید و ژولین راسکینه، گالبانوم را در قلب عطر و در کنار چوب سدر و آنجلیکا قرار دادهاند و آن را با پایهای از چوب صندل، عود و مشک تثبیت کردهاند.
گالبانوم در این عطر حضوری پرقدرت دارد و بهآرامی محو میشود. آکوردهای مشکی و پودری که در مرحلهی خشکشدن عطر غالب هستند، ویژگی تلخ و سبز گالبانوم را کاملاً از بین نمیبرند؛ بلکه آن را در خود جذب میکنند.
تفسیری تمیز و غربی از عود که لبهی سبز خود را مدتها پس از زمانی که معمولاً انتظار میرود محو شود، حفظ میکند.

دیدگاه خود را بنویسید